Tâm lý học tâm thức là gì?

Tâm lý học tâm thức là gì?

Tâm lý học tâm thức là một hướng tiếp cận trong tâm lý học cho rằng bản chất con người là tốt đẹp, trong sáng, trí tuệ, bình an và tiến trình chữa lành, trị liệu tâm lý gắn liền với quá trình chuyển hóa đưa tâm thức quay trở về với bản chất thuần túy của mình. Tiếp cận tâm lý học tâm thức được xây dựng trên nền tảng của Tâm lý trị liệu và Khoa học Tâm thức. Tại Việt Nam, VCP- Tâm lý học tâm thức Việt Nam là đơn vị tiên phong nghiên cứu và ứng dụng chuyên sâu hướng tiếp cận tâm lý học tâm thức trong chữa lành, trị liệu tâm lý. 

Tâm thức là gì?

Tâm thức là sự nhận biết, ý thức của con người về thế giới xung quanh, về người khác và chính bản thân mình. 

Tâm thức thuần khiết là sự nhận biết, ý thức thuần khiết mọi việc như nó vốn là mà không đi kèm với sự phán xét, đánh giá. Đây vốn là sự quan sát đơn thuần mang đặc tính của sự trong sáng, tĩnh lặng, thấu suốt. Và do đó, tâm thức thuần khiết thường biểu hiện ra bởi sự yêu thương, kiên nhẫn, trắc ẩn, sáng tạo, kết nối, tự tin, sáng suốt, can đảm, tò mò. Đây là trạng thái tự nhiên nhất, có sẵn bên trong mỗi người và không thể bị phá hủy. Tức là dù chúng ta có những trải nghiệm của các trạng thái tâm thức khác nhau nhưng cốt lõi bên trong của mọi tâm thức đó đều là sự tồn tại của tâm thức thuần khiết này. Nó giống như viên ngọc sáng vậy và các trạng thái khác chỉ là hình dạng viên ngọc khi được bôi lên hoặc nhấn chìm trong bùn đất, nó sẽ trở lại thuần khiết trong sáng khi được lau chùi, thanh tẩy hàng ngày. 

Như vậy các trạng thái tâm thức do có sự pha tạp với những đánh giá, phán xét, định kiến mà mất đi sự thuần khiết vốn có của mình và sinh ra các trạng thái tâm thức khác nhau như: giận dữ, tham lam, mê muội, kiêu ngạo, tự ti, buồn chán, say đắm … Theo tâm lý học tâm thức, các tâm thức mang tính phán xét, đánh giá đúng sai, yêu ghét, tốt xấu này là cội nguồn của những đau khổ, tổn thương của con người.

Triết lý trị liệu cơ bản của Tâm lý học tâm thức

1. Bản chất con người là tâm thức thuần khiết, mang đặc tính của những sự tốt đẹp, trong sáng, tĩnh lặng như tình yêu thương, trí tuệ, sự sáng tạo, lòng trắc ẩn, sự bình an, sự tự tin, sự can đảm,sự chấp nhận. Sự thể hiện những đặc điểm tức giận, tham lam, đố kỵ, vị kỷ, .. ra bên ngoài đều là các cách cá nhân tự bảo vệ mình khỏi những tổn thương, nỗi đau trong tâm hồn. Đó kỳ thực không phải là bản chất của họ mà chỉ là cách họ khoác một lớp áo giáp để bảo vệ họ khỏi thêm những tổn thương.

2. Mọi khổ đau tinh thần, rối nhiễu tâm lý là sự phản ánh những mô thức niềm tin, trạng thái tâm thức bên trong có sự sai lệch với sự thuần khiết vốn có của tâm thức. Nói cách khác, những đau khổ, tổn thương là cách thức, dấu hiệu để chúng ta nhận ra những trạng thái tâm thức của mình đang như thế nào và học bài học quay trở về với sự thuần khiết của tâm thức. Mỗi khi ta cảm thấy sự tổn thương đau khổ kéo dài và lặp lại trong đời sống thì có nghĩa là có những bài học về tâm thức chúng ta cần nhận ra và chuyển hóa.

3. Tiến trình chữa lành vốn là sự tự chữa lành, tức là kết nối với sự bình an, trong lành bên trong mỗi người chứ không phải đến từ bên ngoài. Đây là hành trình chúng ta tự làm việc với những tổn thương của mình bằng sự nhận biết, chấp nhận và yêu thương. Hành trình này kỳ thực là quá trình chúng ta không ngừng tu dưỡng nội tâm, điều chỉnh nhận thức, hành vi của mình trở nên ý thức, yêu thương, trắc ẩn, can đảm, trí tuệ hơn.

4. Mục tiêu của quá trình chữa lành, trị liệu tâm lý sau cùng không phải là triệt tiêu, xóa bỏ các đau khổ, rối nhiễu tâm lý mà mục tiêu là nhận diện và chuyển hóa các tâm thức gây ra đau khổ, tổn thương đó. Nhưng điều thú vị là các phần tâm thức đó sau khi được chuyển hóa, cũng sẽ kéo theo sự biến mất, suy giảm của những triệu chứng bất ổn tâm lý.

Các phương pháp trị liệu trong tâm lý học tâm thức

1. Chữa lành nhận thức: 

Tâm lý học nhận thức dựa trên nền tảng tâm lý học nhận thức khi cho dần các biến cố, sự kiện đến trong cuộc đời của chúng ta không trực tiếp gây ra các đau khổ, tổn thương mà chính các suy nghĩ, hệ thống niềm tin mà chúng ta lý giải về sự kiện, biến cố đó mới khiến chúng ta cảm thấy bất an, đau khổ.  

Như vậy tiến trình chữa lành nhận thức là một bước quan trọng trong tâm lý học tâm thức.

Các bài tập cơ bản giúp thân chủ nhận diện và chuyển hóa nhận thức không phù hợp gây ra sự tồn tại tổn thương bao gồm: Nhật ký suy nghĩ, Phân tách suy nghĩ, Tranh biện với suy nghĩ, Câu hỏi Socrate, Tự khẳng định, Phương pháp Sweep,… 

2. Chữa lành cảm xúc

Tâm lý học tâm thức quan tâm đến cảm xúc của thân chủ, bởi đó là phản ánh trung thực đời sống nội tâm của một người. 

Khi các cảm xúc tiêu cực, tổn thương đến trong cuộc đời, chúng ta thường có thói quen chối bỏ, đè nén hay phủ nhận nó. Nhưng điều này vô tình không những không làm các tổn thương thực sự biến mất mà khiến cho các nỗi đau này dồn nén và tích tụ tạo thành khối năng lượng đau khổ nặng nề bên trong chúng ta. 

Tâm lý học tâm thức mời gọi chúng ta nhận diện, gọi tên, chấp nhận và chuyển hóa các cảm xúc của mình một cách trung thực và nhẹ nhàng. Quá trình làm việc với cảm xúc như quá trình làm bạn, kết thân với một người bạn quan trọng của chúng ta vậy.

Các bài tập cơ bản để làm việc với cảm xúc bao gồm: Viết chữa lành, Liệu pháp EFT, Chánh niệm với cảm xúc, Thiền định, Xoa dịu cảm xúc…

3. Chữa lành tâm thức

Là quá trình nhận diện và chuyển hóa các phần tâm thức bên trong chúng ta. Chữa lành tâm thức mời gọi chúng ta có sự kết nối sâu sắc với từng phần bên trong chúng ta theo các cấu trúc: tâm thức thuần khiết, lớp tổn thương, lớp phòng vệ bên trong và bên ngoài. 

Sự thấu hiểu quá trình hình thành và đặc trưng của mỗi phần cấu trúc tâm thức là điều quan trọng và mang tính quyết định đến tính hiệu quả của sự chữa lành ở cấp độ này. 

Nó bao gồm các quá trình chính: kết nối với tâm thức thuần khiết, thấu hiểu và biết ơn lớp phòng vệ, chữa lành lớp tổn thương và chuyển hóa nâng cấp các tâm thức phòng vệ. Thông quá quá trình chữa lành tâm thức, chúng ta sẽ giúp các phần tâm thức bảo vệ như giận dữ, đố kỵ, kiểm soát, được dần chuyển hóa thành các chương trình tâm thức gần với tâm thức thuần khiết hơn như sự can đảm, tình yêu thương, sự tha thứ, chấp nhận, sự vị tha,..

Nói cách khác, chữa lành tâm thức là quá trình nhận diện bài học sau mỗi tổn thương là các chương trình tâm thức không còn phù hợp và chuyển hóa các chương trình tâm thức quay trở về với tâm thức thuần khiết.

Phương pháp sử dụng trong chữa lành tâm thức: Liệu pháp IFS, Liệu pháp Thôi miên, Liệu pháp Dẫn thiền.

4. Chánh niệm

Chánh niệm là sự chú tâm, hiện diện vào hiện tại. Các bài tập chánh niệm giúp cho thân chủ sống trọn vẹn trong khoảnh khắc hiện tại thay vì đau buồn về quá khứ hay lo lắng về tương lai. Khi chúng ta để tâm trí mình trôi theo những suy nghĩ và cảm xúc trong quá khứ hoặc tương lai, chúng ta đang cướp đi khả năng sống trọn vẹn trong vẻ đẹp không ngừng mở ra của thời điểm hiện tại. 

Các bài tập cơ bản: Bài tập 5-4-3-2-1, Bài tập cái tôi Quan sát, Bài tập phân tách suy nghĩ, Bài tập thở, Thiền định, Tiếp xúc với hiện tại, Chánh niệm trong đời sống,..

Nền tảng cần có của Nhà trị liệu tâm lý học tâm thức

1. Sự hàm dưỡng nội tâm: là quá trình mà nhà trị liệu tâm thức không ngừng quán chiếu sự vận hành tâm thức của mình để nhận diện và chuyển hóa các phần tâm thức bên trong. Đó là quá trình nhà trị liệu cần xây dựng sự nhận biết với các phần tâm thức của mình bằng sự chánh niệm và không ngừng tu dưỡng, chuyển hóa các phần tâm thức quay trở về với bản chất thuần khiết của nó: trong sáng, tĩnh lặng, ý thức. 

2. Kiến thức tâm lý trị liệu: nhà trị liệu tâm thức cần trang bị cho mình những kiến thức về các liệu pháp tâm lý trị liệu, các khái niệm, chẩn đoán các loại tâm bệnh và kế hoạch liệu trình trị liệu các vấn đề tâm lý đó. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để các nhà trị liệu tâm thức nhận diện đúng vấn đề của thân chủ và đưa ra lộ trình trị liệu hệ thống, bài bản

3. Kiến thức khoa học Tâm thức: là những kiến thức về các quy luật tâm thức, sự vận hành của tâm thức, cấu trúc tâm thức. Đây là những kiến thức quan trọng cần cho nhà trị liệu để giúp thân chủ nhận ra các bài học tâm thức ẩn đằng sau các khổ đau, tổn thương hay vòng lặp cuộc sống. Sự thấu hiểu khoa học Tâm thức sẽ chỉ ra mục tiêu sau cùng của trị liệu tâm lý tâm thức không phải là triệt tiêu các triệu chứng, rối nhiễu tâm lý mà là phát triển tâm thức bên trong của thân chủ, giúp thân chủ quay trở về với tâm thức thuần khiết của chính mình. 

Martin Minh Điệp

✫ Đăng ký khóa học Tâm lý trị liệu cơ bản: https://forms.gle/otFiziq1x8g6R5eeA

Bài viết liên quan