Kỹ thuật: Sử dụng mô hình ABCDE của Albert Ellis
Albert Ellis đã đề xuất khái niệm REBT là viết tắt của (Rational Emotive Behavioral Therapy) có nghĩa: Liệu Pháp Hành Vi Cảm Xúc Chuẩn bắt đầu bằng ba chữ ABC. Trong đó:
– A là viết tắt của (activating experiences): có nghĩa những kinh nghiệm xảy ra trong đời sống có tác động lên tâm thức chúng ta. Chẳng hạn như các vấn đề đến từ sinh hoạt trong gia đình, chán nản trong công việc, ký ức khổ đau của thời thơ ấu, và những vấn đề thường gặp khác trong đời sống đã tạo nên những bất hạnh.
– B là viết tắt của (beliefs): đây là tư duy, là niềm tin và triết lý sống. Ellis tin rằng chúng ta thường có những niềm tin và triết lý sống sai lệch. Đây là những tư tưởng chống lại chính bản thân chúng ta. Đây chính là nguồn gốc của những đau khổ.
– C được viết tắt từ (consequences): vốn là những kết quả từ những hành vi sai lệch (hành vi không chuẩn). Đây là những triệu chứng tâm thần không lành mạnh, và là những cảm xúc tiêu cực như trầm uất, lo lắng, sợ hãi. Những kết quả trạng thái tinh thần tiêu cực nói trên đến từ niềm tin và triết lý sống sai lệch của một cá nhân khi tiếp cận với những kinh nghiệm trong cuộc sống.
Theo Ellis, những kinh nghiệm xảy đến từ sinh hoạt hàng ngày (A – activating experiences) là những nhân tố gây ra sức ép. Theo Ellis thì chính tư duy nội tại không được chuẩn của một cá nhân (B – irrational beliefs) đã biến những kinh nghiệm sinh hoạt ấy thành những nan đề, nếu không xử lý lành mạnh sẽ tạo ra những di hại nguy hiểm, càng làm cho hệ tư duy của chúng ta bị tê liệt nặng hơn, sau đó dẫn đến kết quả là những hành vi lệch lạc (C -consequences).
Ellis đã giới thiệu thêm hai phần nữa là:
– D viết tắt của (dispute): có nghĩa là bàn cãi và chất vấn với tư duy cũ để sửa đổi và cải tạo cách nhìn cũ nhằm xây dựng một cách nhìn mới. Đây là một chức năng rất quan trọng của nhà liệu pháp (tư vấn viên), nhằm giúp thân chủ cải tổ lại hệ tư duy sai lệch của họ sao cho chuẩn hơn, biến chúng trở thành hệ tư duy lành mạnh và trong sáng.
– E là viết tắt của (psychological effects) được coi là tư duy chuẩn và não trạng mới, kết quả chính thức của quá trình bàn cãi và chất vấn (D– dispute) được nhà liệu pháp và thân chủ cùng làm việc và thống nhất với nhau.
Kỹ thuật: Nhận diện các niềm tin cốt lõi:
Nhận diện niềm tin không hợp lý giúp thân chủ khám phá các niềm tin cốt lõi và không hợp lý gây nên các vấn đề của thân chủ, giải thích cho thân chủ hiểu rõ có sự tách biệt giữa sự kiện, cảm xúc, hành vi, thực thể và suy nghĩ. Trong đó cách mà thân chủ lý giải sự kiện tác động đến cảm xúc của anh ta chứ không phải chính bản thân sự kiện đó, từ đó khám phá niềm tin cốt lõi gây nên vấn đề của thân chủ.
- Giúp thân chủ nhận diện ra những suy nghĩ xuất hiện trước khi có cảm xúc.
- Nhận diện những suy nghĩ tự động tiêu cực. Thân chủ ghi nhận lại những suy nghĩ tự động và tần số xuất hiện trong đầu cô/anh ta. Ví dụ: Thân chủ với suy nghĩ tự động: “Tôi sợ bị rớt”, “Tôi xấu xí, thua kém người khác nhiều” thân chủ được yêu cầu ghi nhận lại những suy nghĩ đó. Việc này giúp cho thân chủ tách biệt giữa suy nghĩ và cảm xúc, để có thể quan sát rõ và làm giảm được cách thức mà thân chủ phản ứng với suy nghĩ tự động đó.
- Bài tập về nhà: Bài tập về nhà được làm theo cách hướng dẫn của nhà tham vấn trị liệu với mục đích giúp thân chủ ghi nhận lại những suy nghĩ tự động xảy ra tương ứng với từng sự kiện và cảm xúc cụ thể. (Tham khảo ở phần nhận diện các suy nghĩ tự động).
- Lập thang đo: Dùng thang đo từ 1 đến 10, giúp thân chủ nhận diện vấn đề của họ theo từng cấp độ và giúp thân chủ phân biệt được các cấp độ nặng nhẹ và mức độ khác nhau cụ thể của từng cảm xúc và từng vấn đề.
Kỹ thuật: Tranh luận với những niềm tin không hợp lý
- Sử dụng đối thoại Socratess: Giúp thân chủ có cái nhìn và đánh giá khách quan hơn trên các vấn đề của mình, nhà tham vấn, nhà trị liệu dùng kiểu đối thoại theo triết lý Socratess để bổ sung tính khách quan cho thân chủ.
- Tranh luận về mặt ý thức: Sử dụng tranh luận ý thức giúp thân chủ nhận ra tính vô lý và các sai lầm của các niềm tin đó, yêu cầu thân chủ đưa ra các bằng chứng và giải thích về niềm tin của họ bằng cách đặt câu hỏi trực tiếp cho thân chủ như: Làm thế nào anh chị biết đó là thật? Anh chị có thể xác nhận nó? Nó khủng khiếp đối với anh chị như thế nào?
- Tranh luận ý thức bằng câu hỏi: “Điều gì sẽ xảy ra nếu…”: Khi thân chủ vội vàng đưa ra một kết luận và làm cho tình huống trở nên tồi tệ hơn, nhà tham vấn / trị liệu cần giúp thân chủ làm rõ hơn về hậu quả thật sự của nó là gì.
Tác giả: TS. Lê Thị Minh Tâm, sách “Tiếp cận trị liệu Nhận thức hành vi Phối hợp lý thuyết và Thực hành”
——–
