Theo Stephen (2004) có 5 điểm chính yếu đầu tiên nhất cần ghi nhận trong việc thực hành liệu pháp nhận thức hành vi (CBT):
Thứ nhất: Luôn luôn có những cách nhìn hoặc quan điểm khác vì vậy cần chú ý đến nó.
Trị liệu CBT cho rằng cùng một tiến trình giống nhau tạo nên một trong những cách thức chúng ta trải nghiệm với nhiều diện mạo trong cuộc sống hàng ngày của chính chúng ta. Có những thói quen trong suy nghĩ đã được định hình từ trong não bộ của chúng ta, vì vậy chúng ta nhìn thế giới theo cách thức mà nó đã được xây dựng, từ đó nó hướng cho ta cách thức lý giải sự kiện xảy ra
Thứ hai: Sự kiện không phải là nguyên nhân tác động đến cảm xúc.
Dựa trên các giả định của Beck, ông cho rằng tự thân các sự kiện không chịu trách nhiệm chính về cảm xúc của chúng ta mà là do cách diễn giải của chúng ta dựa trên sự kiện đó và cách thức chúng ta phản ứng trở lại đối với sự tác động của chúng trên tâm trạng của chúng ta. Đây chính là nền tảng chính của hướng tiếp cận nhận thức hành vi.
Một sự việc nào đó xảy ra đối với chúng ta mà nói, chúng đều có ý nghĩa và cách thức chúng ta lý giải nó rất quan trọng. Khi chúng ta nhận ra được tầm quan trọng ý nghĩa của sự việc có liên quan đến chúng ta, chúng ta sẽ nhanh chóng lý giải chúng theo nhiều cách thức khác nhau, và điều này sẽ cho ra những kết quả cảm xúc khác nhau.
Theo cách hiểu thông thường: Sự kiện => Phản ứng trở lại (Đến rạp chiếu phim hết vé -> Cảm thấy khó chịu, buồn). Tuy nhiên theo tiến trình nhận thức hành vi thì: Sự kiện => Ý nghĩa hoặc lý giải => Phản ứng (Đến rạp chiếu phim hết vé -> Tôi là đứa xui xẻo -> cảm thấy buồn, căng thẳng, nản lòng.)
Thứ ba: Chúng ta tạo nên các cách đặc trưng về cách nhìn thế giới
Mặc dù có một số cách nhìn về sự kiện cho ta cảm xúc tốt hơn những cách nhìn khác, một điều chắc chắn rằng người ta không sử dụng nhiều lựa chọn về cách thức mà họ nhìn nhận tình huống hoặc họ phản ứng một cách đầy xúc cảm như thế nào. Nhiều suy nghĩ, tư duy đau khổ xem như bất thình lình xuất hiện một cách tự động trong đầu chúng ta, hầu như tất cả phản ứng của chúng ta mang tính bản năng.
Nhà trị liệu hành vi cũng có quan điểm này. Trong thực tế Beck đã đặt ra thuật ngữ “Những suy nghĩ tự động tiêu cực” để nhấn mạnh rằng nhiều suy nghĩ chịu trách nhiệm cho việc tạo ra những cảm xúc không mong đợi của chính chúng ta là không có chủ ý. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng ta không thể huấn luyện lại cách thức mà chúng ta suy nghĩ. Mục tiêu của trị liệu CBT là giúp chúng ta nhận diện ra nó, giúp chúng ta “thay đổi tư duy” bằng cách không học những cách thức suy nghĩ mang đến cho chúng ta những cảm xúc không mong đợi đó nữa.
Thứ tư: Liệu pháp CBT là con đường hai chiều
Trong cuộc sống chúng ta, những sự kiện xảy ra được xem xét như là một con đường hai chiều. Cùng trên một tuyến đường nhưng nó có hai hướng đi, bạn có thể chọn lựa đi theo hướng bên này hay là hướng bên kia. Trong suy nghĩ tự động cũng vậy, chúng ta có thể cho nó tiếp tục quay theo chiều tiêu cực hay trở lại chiều tích cực.
Thứ năm: Tất cả chúng ta là những nhà khoa học về trái tim
Việc được chia sẻ, nhận được sự quan tâm, thấu hiểu của người khác giúp nhiều cho chúng ta, những con người cần biết mấy sự quan tâm chăm sóc, sự tử tế, ấm áp và khoan dung, nó kích thích lòng trắc ẩn trong mỗi chúng ta, giúp cho chúng ta cảm nhận được sự an toàn và yêu thương… Việc tự mình tìm và lý giải được những giả thuyết hay trả lời cho câu hỏi của bản thân là kết quả của một quá trình đấu tranh nội tâm lâu dài để thay đổi hay tiếp nhận nó.
Tác giả: TS. Lê Thị Minh Tâm, sách “Tiếp cận trị liệu Nhận thức hành vi Phối hợp lý thuyết và Thực hành”
——–
