SO SÁNH GIỮA CÁC LIỆU PHÁP TÂM LÝ CBT, DBT & ACT

Các vấn đề về sức khỏe tâm thần như lo âu, trầm cảm và rối loạn nhân cách có thể ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống của một người. Trong khi các liệu pháp nói chuyện truyền thống như phân tâm học đã được sử dụng trong nhiều thập kỷ để điều trị những tình trạng này, thì các phương thức trị liệu mới hơn như Trị liệu nhận thức hành vi (CBT), Trị liệu hành vi biện chứng (DBT) và Trị liệu chấp nhận và cam kết (ACT) đã trở nên phổ biến trong những năm gần đây. Mỗi liệu pháp này đều có cách tiếp cận và kỹ thuật riêng. Bài viết này sẽ tìm hiểu sự khác biệt giữa CBT, DBT và ACT.

Liệu pháp CBT là gì?

CBT là viết tắt của Trị liệu Nhận thức Hành vi, một liệu pháp trò chuyện tập trung vào mối quan hệ giữa suy nghĩ, cảm xúc và hành vi. Tiền đề cơ bản của CBT là suy nghĩ và niềm tin của chúng ta ảnh hưởng đến cảm xúc và hành vi của chúng ta. Vì vậy, chúng ta có thể thay đổi những phản ứng và hành vi cảm xúc của mình bằng cách xác định và thay đổi những suy nghĩ tiêu cực hoặc lệch lạc.

CBT là một liệu pháp có cấu trúc và hướng đến mục tiêu, thường bao gồm việc xác định các kiểu suy nghĩ tiêu cực và học các chiến lược để thay thế chúng bằng những suy nghĩ tích cực, thực tế hơn. Quá trình này có thể giúp các cá nhân khắc phục các vấn đề sức khỏe tâm thần khác nhau, bao gồm lo lắng, trầm cảm và các rối loạn tâm trạng khác.

Các kỹ thuật CBT có thể bao gồm tái cấu trúc nhận thức, thử nghiệm hành vi, liệu pháp tiếp xúc và các kỹ thuật dựa trên chánh niệm. CBT có thể được thực hiện trong các buổi trị liệu cá nhân hoặc nhóm và thời gian trị liệu có thể khác nhau tùy thuộc vào nhu cầu của từng cá nhân và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng của họ.

CBT đã được nghiên cứu rộng rãi và điều trị hiệu quả các tình trạng sức khỏe tâm thần khác nhau. Nó thường được sử dụng cùng với các phương pháp điều trị khác, chẳng hạn như dùng thuốc hoặc các phương pháp trị liệu khác, để cung cấp dịch vụ chăm sóc toàn diện cho những người có vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Liệu pháp DBT là gì?

DBT là viết tắt của Liệu pháp Hành vi Biện chứng, một loại trị liệu mà Marsha Linehan đã phát triển để điều trị cho những người mắc chứng rối loạn nhân cách ranh giới (BPD). DBT là một liệu pháp toàn diện bao gồm một loạt các kỹ thuật giúp các cá nhân điều chỉnh cảm xúc, giảm các hành vi bốc đồng và cải thiện mối quan hệ giữa các cá nhân.

DBT kết hợp các yếu tố của liệu pháp nhận thức-hành vi (CBT) với việc rèn luyện chánh niệm và kỹ năng giao tiếp. DBT dạy các cá nhân xác định và điều chỉnh cảm xúc, chịu đựng đau khổ và giao tiếp hiệu quả. Nó thường là một liệu pháp dài hạn được thực hiện trong các buổi trị liệu cá nhân hoặc nhóm.

Các thành phần cốt lõi của DBT bao gồm:

• Chánh niệm:  phát triển nhận thức về suy nghĩ, cảm xúc và cảm giác ở thời điểm hiện tại mà không phán xét
• Dung chứa đau khổ:  học cách chịu đựng và chấp nhận những cảm xúc khó khăn mà không tham gia vào các hành vi có hại
• Điều tiết cảm xúc:  phát triển kỹ năng điều chỉnh và quản lý cảm xúc mãnh liệt
• Hiệu quả giữa các cá nhân:  học cách giao tiếp hiệu quả và duy trì mối quan hệ lành mạnh với người khác

DBT điều trị hiệu quả các vấn đề sức khỏe tâm thần khác nhau, bao gồm rối loạn nhân cách ranh giới, hành vi tự làm hại bản thân, lạm dụng chất gây nghiện, rối loạn ăn uống và trầm cảm. DBT thường được sử dụng cùng với các phương pháp điều trị khác, chẳng hạn như dùng thuốc hoặc các loại trị liệu khác, để cung cấp dịch vụ chăm sóc toàn diện cho những người có nhu cầu sức khỏe tâm thần phức tạp.

Liệu pháp ACT là gì?

ACT là viết tắt của Liệu pháp Chấp nhận và Cam kết, là một loại trị liệu tập trung vào sự chấp nhận, chánh niệm và hành động dựa trên các giá trị. Tiền đề cốt lõi của ACT là đau khổ tâm lý là do nỗ lực tránh né hoặc kiểm soát những suy nghĩ và cảm xúc không mong muốn, do đó việc chấp nhận những trải nghiệm này là cách hiệu quả hơn để cải thiện sức khỏe tâm lý.

ACT sử dụng các kỹ thuật chánh niệm để giúp các cá nhân nhận thức rõ hơn về suy nghĩ và cảm xúc của mình và phát triển thái độ không phán xét và chấp nhận chúng. Liệu pháp này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định và sống theo các giá trị cá nhân, điều này có thể giúp các cá nhân tìm thấy ý nghĩa và mục đích.

Các thành phần cốt lõi của ACT bao gồm:

• Chấp nhận:  phát triển thái độ không phán xét và chấp nhận đối với những suy nghĩ và cảm xúc không mong muốn
• Chánh niệm:  phát triển nhận thức về suy nghĩ, cảm xúc và cảm giác ở thời điểm hiện tại mà không phán xét
• Phân tách nhận thức:  học cách quan sát suy nghĩ như những sự kiện tinh thần hơn là sự thật tuyệt đối
• Làm rõ các giá trị:  xác định và sống theo các giá trị cá nhân
• Cam kết hành động:  hành động để sống một cuộc sống có ý nghĩa theo các giá trị cá nhân

ACT điều trị hiệu quả các vấn đề sức khỏe tâm thần khác nhau, bao gồm rối loạn lo âu, trầm cảm và đau mãn tính. Nó thường được thực hiện trong các buổi trị liệu cá nhân hoặc nhóm và thường được sử dụng cùng với các phương pháp điều trị khác, chẳng hạn như dùng thuốc hoặc các loại trị liệu khác.

So sánh giữa CBT, DBT và ACT

CBT, DBT và ACT đều là các loại trị liệu nhằm cải thiện sức khỏe tâm thần bằng cách thay đổi cách suy nghĩ và hành xử của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, chúng khác nhau về cách tiếp cận và kỹ thuật được sử dụng. Dưới đây là so sánh giữa CBT, DBT và ACT:

1. Trọng tâm: CBT tập trung vào việc xác định và thay đổi các kiểu suy nghĩ và hành vi tiêu cực. DBT tập trung vào việc cải thiện khả năng điều tiết cảm xúc, giảm các hành vi bốc đồng và phát triển kỹ năng giao tiếp. ACT tập trung vào phát triển sự chấp nhận, chánh niệm và hành động dựa trên giá trị.
2. Kỹ thuật: CBT sử dụng tái cấu trúc nhận thức, thí nghiệm hành vi, liệu pháp tiếp xúc và các kỹ thuật dựa trên chánh niệm. ACT sử dụng các kỹ thuật như chấp nhận, phân tách nhận thức, chánh niệm, làm rõ các giá trị và hành động cam kết. DBT sử dụng chánh niệm, khả năng chịu đựng đau khổ, điều tiết cảm xúc và các kỹ thuật hiệu quả giữa các cá nhân.
3. Thời lượng: CBT thường là liệu pháp ngắn hạn, từ 6-20 buổi, tùy thuộc vào nhu cầu của từng cá nhân. DBT thường là một liệu pháp dài hạn hơn, từ 6-12 tháng hoặc lâu hơn. ACT có thể là ngắn hạn hoặc dài hạn, tùy thuộc vào nhu cầu của từng cá nhân.
4. Khả năng ứng dụng: CBT điều trị hiệu quả các vấn đề sức khỏe tâm thần khác nhau, bao gồm rối loạn lo âu, trầm cảm và các rối loạn tâm trạng khác. ACT điều trị hiệu quả các vấn đề sức khỏe tâm thần khác nhau, bao gồm rối loạn lo âu, trầm cảm và đau mãn tính. DBT được thiết kế để điều trị cho những người mắc chứng rối loạn nhân cách ranh giới, hành vi tự làm hại bản thân, lạm dụng chất gây nghiện, rối loạn ăn uống và trầm cảm.
5. Cách tiếp cận: CBT là một liệu pháp có cấu trúc, hướng đến mục tiêu nhằm xác định và thay đổi các kiểu suy nghĩ và hành vi tiêu cực. DBT là một liệu pháp toàn diện bao gồm một loạt các kỹ thuật giúp các cá nhân điều chỉnh cảm xúc, giảm các hành vi bốc đồng và cải thiện mối quan hệ giữa các cá nhân. ACT là một liệu pháp dựa trên chánh niệm, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chấp nhận những suy nghĩ và cảm xúc không mong muốn và hành động để hướng tới một cuộc sống có ý nghĩa theo các giá trị cá nhân.

CBT, DBT và ACT có những điểm tương đồng ở chỗ chúng tập trung vào việc thay đổi cách suy nghĩ và hành xử của các cá nhân nhưng khác nhau về cách tiếp cận, kỹ thuật, thời lượng và khả năng áp dụng. Làm việc với chuyên gia sức khỏe tâm thần là điều quan trọng để xác định loại trị liệu nào phù hợp nhất với nhu cầu cá nhân.

Nguồn: https://www.grouporttherapy.com/blog/cbt-vs-dbt-vs-act