Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong ngôn ngữ, tương tác xã hội, khả năng tưởng tượng và điều chỉnh hành vi. Tuy nhiên, thông qua các trò chơi được thiết kế phù hợp, trẻ có thể:
-
Học cách giao tiếp và chia sẻ
-
Phát triển kỹ năng vận động và phối hợp
-
Cải thiện khả năng chú ý, ghi nhớ
-
Giảm lo âu, căng thẳng
-
Gắn kết với cha mẹ, bạn bè và người hỗ trợ
Dưới đây là các nhóm trò chơi đã được chứng minh hữu ích trong can thiệp trẻ tự kỷ.
1. Trò chơi phát triển giao tiếp
Mục tiêu: Khuyến khích trẻ sử dụng ngôn ngữ lời nói hoặc phi ngôn ngữ để diễn đạt, yêu cầu, phản hồi.
-
Trò “Chỉ tay chọn đồ”
Cách chơi: Đặt 2–3 món đồ trước mặt và hỏi: “Con muốn cái nào?”
Lưu ý: Khuyến khích trẻ chỉ, nhìn, hoặc nói tên món đồ.
Lợi ích: Tăng cường ngôn ngữ diễn đạt và giao tiếp lựa chọn. -
Trò “Xin – cho”
Cách chơi: Người lớn cầm một đồ vật trẻ thích. Trẻ phải nói hoặc ra dấu để xin.
Lợi ích: Tăng kỹ năng giao tiếp có mục đích. -
Trò “Bắt chước”
Cách chơi: Người lớn làm hành động (vỗ tay, nhảy tại chỗ…) và trẻ làm theo.
Lợi ích: Kích hoạt kỹ năng bắt chước – một nền tảng giao tiếp xã hội.
2. Trò chơi vận động và cảm giác
Mục tiêu: Giải tỏa căng thẳng, tăng khả năng điều tiết cơ thể và phát triển vận động thô.
-
Chơi bóng (lăn bóng, ném bóng vào rổ)
Lợi ích: Tăng sự phối hợp tay – mắt, kỹ năng chờ lượt. -
Leo bậc, nhún nhảy, bò chui qua hầm
Lợi ích: Điều hòa hệ thống tiền đình, hỗ trợ chú ý và giảm hành vi quá mức. -
Đu dây, nằm võng, trượt cầu
Lợi ích: Phát triển hệ cảm giác – thăng bằng.
3. Trò chơi phát triển kỹ năng xã hội
Mục tiêu: Học chia sẻ, hợp tác, chờ lượt, hiểu cảm xúc người khác.
-
Trò “Xếp hàng chờ lượt” (khi chơi cầu trượt, chơi xếp hình luân phiên)
Lưu ý: Luôn nhấn mạnh khái niệm “tới lượt con”, “chờ một chút”.
Lợi ích: Học khái niệm xã hội căn bản. -
Trò “Đóng vai” (giả làm bác sĩ, đầu bếp, siêu nhân)
Lưu ý: Hướng dẫn cụ thể, dùng đồ chơi trực quan.
Lợi ích: Phát triển trí tưởng tượng, ngôn ngữ và tương tác. -
Trò chơi nhóm đơn giản (hát theo nhóm, vòng tròn bạn bè)
Lưu ý: Hạn chế người, chọn trò có nhịp điệu chậm, dễ đoán.
Lợi ích: Tăng khả năng tham gia tập thể.
4. Trò chơi phát triển nhận thức
Mục tiêu: Nâng cao khả năng chú ý, ghi nhớ, phân loại, suy luận.
-
Ghép hình đơn giản, tìm cặp giống nhau
Lợi ích: Rèn tư duy trực quan và trí nhớ ngắn hạn. -
Xếp khối, thả hình vào khuôn
Lợi ích: Hiểu khái niệm về hình dạng, không gian. -
Phân loại đồ vật theo màu, kích cỡ, công dụng
Ví dụ: Nhặt đồ chơi màu đỏ bỏ vào rổ đỏ.
Lợi ích: Kích thích khả năng tư duy logic ban đầu.
5. Trò chơi giúp trẻ điều tiết cảm xúc và hành vi
Mục tiêu: Hỗ trợ trẻ kiểm soát lo âu, giảm hành vi bốc đồng, học cách thư giãn.
-
Trò “Thổi bong bóng xà phòng”
Lợi ích: Dạy trẻ cách hít thở sâu và tập trung. -
Trò “Dán mặt cười – mặt buồn”
Cách chơi: Trẻ chọn khuôn mặt phù hợp với cảm xúc hiện tại.
Lợi ích: Giúp trẻ nhận diện cảm xúc và diễn đạt. -
Trò “Đếm chậm” hoặc “Dừng lại khi nghe hiệu lệnh”
Lợi ích: Rèn khả năng tự kiểm soát và dừng hành vi không phù hợp.
Lưu ý khi chơi với trẻ tự kỷ
-
Tôn trọng sở thích cá nhân nhưng khuyến khích mở rộng dần các dạng trò chơi.
-
Chia nhỏ trò chơi, hướng dẫn rõ ràng bằng lời nói, hình ảnh hoặc thao tác mẫu.
-
Tăng cường động lực: Khen thưởng, chọn trò chơi trẻ yêu thích.
-
Luôn duy trì sự lặp lại và tính nhất quán để trẻ ghi nhớ tốt hơn.
-
Không ép buộc: Nếu trẻ không hợp tác, nên dừng lại và chuyển sang trò khác nhẹ nhàng.
Kết luận
Chơi không chỉ là niềm vui mà còn là “công cụ trị liệu” quý giá đối với trẻ tự kỷ. Việc lựa chọn trò chơi phù hợp với năng lực và nhu cầu phát triển của trẻ giúp can thiệp hiệu quả hơn và xây dựng mối quan hệ tích cực giữa trẻ với người lớn. Hãy chơi cùng trẻ mỗi ngày, kiên nhẫn và yêu thương – đó là cách can thiệp tự nhiên và bền vững nhất.
Nếu bạn cần tư vấn đánh giá hoặc chương trình can thiệp trẻ tự kỷ, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi:
- Viện Tâm lý Giáo dục VCP
- Hotline: 0328372737
- Website: tamlyhocvn.com
- Can thiệp & Đánh giá: 8h – 18h hàng ngày
*Các bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, cần liên hệ chuyên gia để được tư vấn cụ thể
